Oder-Neissegrens

Oder-Neissegrens

In juli 1945, zeg 3 maanden nadat in Wageningen de capitulatie van de Duitsers ondertekend was, kwamen Stalin (Rusland), Truman (president VS, nadat Roosevelt overleden was) en Churchill (Verenigd Koninkrijk) bij elkaar op de Conferentie van Potsdam. Op de conferentie wordt o.a. het doel van de aanwezigheid van de geallieerden in Duitsland aangegeven: ontbinden van het leger, denazificatie en democratisering, maar ook wordt besloten om het grondgebied van Polen in zijn geheel naar het westen te verplaatsen. Ten koste van het Duitse grondgebied, ten bate van het Russische/ Oekraiense. De grens Polen-Duitsland liep tot 1945 bij de rivier de Oder (globaal gezien), sinds 1945 loopt hij bij de rivier de Neisse.

Tijdelijke grens wordt definitief

Dit was echter een tijdelijke grensbepaling. De definitieve grens zou vastgelegd worden op een nog te houden vredesconferentie. Die conferentie kwam er toen echter niet en vond pas plaats in 1989. De grens zoals die nu is, is op 1990 (nadat de muur in 1989 was gevallen) erkend door Duitsland door het ondertekenen van een verdrag. Dit is dus de huidige grens en die is op kaart 4 onderaan deze tekst te zien als de onderbroken lijn. De grens is bekend onder de naam 'Oder-Neissegrens'.

Gedwongen volksverhuizingen en vlucht

Alle Duitsers die in het Oder-Neisse gebied woonden moesten tussen 1945 en 1947 gedwongen verhuizen (of vluchtten zelf) naar gebieden in Duitsland, met name West-Duitsland. Ze werden verdreven door Polen en het Russische leger, dit gebeurde in een strenge winter en naar schatting zijn er zo'n 2 miljoen mensen omgekomen. In West-Duitsland verspreiden ze zich. Ook vanuit andere grensgebieden, bijvoorbeeld met Tsjecho-Slowakijke, Hongarije, Nederland werden Duitsers verdreven naar Duitsland.

Heimatsvertriebenen

Hoewel ze zich verzamelden in verenigingen van zogenoemde 'Heimatvertriebenen', gingen ze al snel op in de west Duitse bevolking. Deze geschiedenis geeft een duidelijk antwoord op de waarom-vraag die ik mezelf stelde toen de eigenaar van de camping waar onze tocht begint, me vertelde dat het vooral Duisters zijn die Silezië bezoeken, op zoek naar hun roots en dat Nederlanders veel minder vaak op zijn camping komen met als reden de historie van het gebied. Natuurlijk trokken niet alle Duitsers weg uit Silezië. Nog steeds woont er een kleine Duitse minderheid, met name rond de stad Opole in Opper-Silezië.

Spanningen nog altijd merkbaar

Voor de mensen die verdreven werden, maar ook voor hen die bleven, was de situatie extra lastig omdat de algemeen heersende redenering (in alle betrokken landen) was 'eigen schuld, dikke bult, Duitsers hebben dit aan zichzelf te danken'. Ook nu nog worden groepen die zich bezighouden met gerechtigheid gezien als een smet. In 2005 was het voor Polen nog steeds bijna ondoenlijk om een werkvergunning te krijgen in de Duitse stadjes langs de Neisse ondanks het gebrek aan goed personeel daar. Tegelijk was het voor rijke Duitsers nog steeds bijna onmogelijk om een huis te bouwen op één van de vele mooie plekken langs de Oder of om een bedrijf op te zetten in het Oder-Neisse gebied. En vanwege de wederzijdse negatieve gevoelens trokken investeerders toen hun plannen voor het Oder-Neisse gebied toch maar in. Ik hoop dat ik tijdens ons 3-daags verblijf in de streek daar, zicht krijg op hoe die situatie nu is.

Kaart 4. Grens Polen-Duitsland voor en na 1945. Bron: Hendriks, 2005